De wijze vrouw en haar magische kruiden

plant spirit Vesna - UkrainePlant Spirit Vesna – Ukraine

Vele vrouwen voelen zich aangetrokken door de praktijk van de kruidengeneeskunde. Het verwerken van planten om allerlei dranken, zalven en geneesmiddelen te bereiden is nog steeds een activiteit die voor het overgrote deel door vrouwen beoefend wordt. Het verzorgen van zichzelf, familie en kennissen met kruiden is nu eenmaal iets wat vele vrouwen altijd heeft aangesproken. Volgens mij is dat omdat wij als vrouw duizenden jaren met geneeskrachtige planten gewerkt en ritueel gebruikt hebben. De band die daardoor ontstond is nog sterk zichtbaar in onze dagdagelijkse gebruiken maar is nu een beetje verborgen onder een dikke laag wetenschappelijk stof, letterlijk en figuurlijk.

Ik wil het graag hebben over die passie voor geneeskruiden die ik zelf ook heb. Kruiden, planten en bomen zijn al heel mijn leven mijn beste vrienden. Ze geven mij steun, voedsel, raad en genezing maar ook spirituele kracht en diepe inzichten in het leven zelf. Ik benader planten vooral intuïtief, niet dat de wetenschappelijke benadering mij niet ligt maar omdat het nu eenmaal zo is dat planten mij altijd al aan-gesproken hebben op hun typische non-verbale manier en zo hun oeroude kennis af en toe met mij hebben willen delen. Planten weten zo veel meer dan wij mensen, ze zijn onze allerbeste leraressen en leraars. Sommige van die planten zijn echt heel wijs, veel mensen beseffen dat niet. Onzin zeggen ze dan. Onze voormoeders kenden die benadering goed maar er zijn spijtig genoeg weinig of geen geschreven bronnen die daarover getuigen. Wat niet wil zeggen dat die kennis er nooit geweest is, maar geleidelijk werd al die wijsheid verborgen of vernietigd en al wat ons overblijft nu is een vaag gevoel van magie die sommigen onder ons hebben maar waarvan wij niet goed weten hoe het terug te winnen. De wegen naar de oeroude plantenkennis zijn niet vanzelfsprekend maar ze zijn er wel degelijk. De sleutelwoorden hierbij zijn: een zekere gevoeligheid, een intuïtieve benadering en goed geaard zijn, ik bedoel daarmee: er moet een sterke fysieke band met Aarde ontwikkeld zijn. Denk daarbij ook eens aan de betekenis van de woorden: aard-ig zijn en ont-aard zijn, bijvoorbeeld.

De zogenaamde hekserij is een overblijfsel van een pre-christelijk volkse levensbeschouwing, waarbij de natuur en haar cycli van geboorte en dood en alles wat daar tussen ligt, de hoofdrol speelde. Een natuurreligie dus, die in heel Europa bedreven werd en nu ook, hier en daar, vooral in Oost Europa in een verzwakte vorm, nog bestaat. De vruchtbaarheid van planten, dieren en mensen was het belangrijkste aspect, het gebruiken van planten voor medicinale, magische en spirituele doeleinden maakte simpelweg deel uit van het alledaagse leven. Dat het vooral vrouwen waren die zich bezig hielden met magie en kruidenmedicijnen is bekend. Het was het werk van de wijze vrouwen. Zij werden vroeger wijze vrouwen genoemd omdat zij de wijsheid (of waarheid) kenden over de dingen des levens, over geboorte en dood, zoals in het Franse woord “sage-femme” (vroedvrouw) een woord dat nu nog gebruikt wordt. De vroedvrouwen waren de eersten die door de kerk zijn vervolgd, gefolterd en vermoord met als excuus het beoefenen van hekserij waarbij de zogenaamde duivelsaanbieding een grote rol speelde. Deze wijze vrouwen werden ook als een bedreiging gezien door de opkomende artsenijpraktijken van de “geneesheren” die uiteraard enkel door geleerde mannen mochten beoefend worden en die geen concurrentie van volkse vroedvrouwen duldden.

DoulaOil painting – Sandra Bierman

de doula helpt moeder en pasgeborene

Men kan in oude kruidenboeken lezen dat de werking van vele van deze kruiden zich meer specialiseerden op de  vrouw, met haar “vrouwenkwesties” en haar “kwalen” zoals maandstonden, onvruchtbaarheid,  zwangerschap, bevalling en menopauze, en wat misschien minder geweten is: de kennis van de natuurlijke contraceptieve middelen. Het ging uiteraard niet over haar “kwalen” maar vooral over haar vruchtbaarheid en bijhorende cycli. Zo werd in oude boeken over “bloetsucht” gesproken : als synoniem van vrouwenkwaal/zaak. Die “zaken” die nu ook nog regelmatig als “een vloek” beschouwd worden. Maar vroeger werd de vruchtbaarheid van vrouwen als wonderbaarlijk en sacraal beschouwd. Zij had dan ook zelf controle over haar eigen lichaam. Zij had een gezonde seksualiteitsbeleving met partners die zijzelf uitkoos. Zij besliste zelf of zij een kind zou dragen of niet, op het tijdstip die zijzelf bepaalde. Bevallen gebeurde op natuurlijke wijze, op een spirituele manier zelfs (zonder de extreme pijnen of angsten die zo typerend zijn voor onze tijd en die ten alle tijden moeten vermeden worden door bv epidurale verdovingen), met de hulp van andere vrouwen, vroedvrouwen en doula’s, en met de juiste ondersteunende kruidenkennis. Ook werd er veel aandacht besteed aan magische rituelen en het aanroepen van goedaardige vrouwelijke geesten om het kind en de moeder te beschermen.

Over “mannenkwalen” vind men in de oude kruidenboeken veel minder informatie. Elke hedendaagse herborist(e) heeft zich daar wel eens vragen over gesteld.

Liber TrotulaIllustratie uit de Liber Trotula, zie info onderaan

En dat deze wijze vrouwen op het eind van de middeleeuwen, maar ook nog in de zogenaamde “verlichting” periode ook “Eeuw van de Rede” genoemd (ongeveer 1650 tot 1800), omgedoopt werden als “heksen” en dus als kwaadaardig beschouwd werden is goed geweten. Dat de kennis van de natuur, haar wezens en haar wonderen, in dezelfde periode ook is gedemoniseerd, is dus geen toevalligheid. Terwijl het christendom in de middeleeuwen al zo machtig geworden was dat ze alle andere levensbeschouwingen en natuurreligies kon onderdrukken, waren het vooral de kloosterlingen, ironisch genoeg, die zich bezig hielden met magische praktijken. Het is door de meeste mensen niet geweten dat de zogenaamde heksenkruiden vooral door paters in hun kloostertuinen aangeplant werden, planten waar zij veel mee geëxperimenteerd  hebben, planten zoals bv. bilzekruid, belladonna en de in zuid Europa groeiende mandragora of alruin waren goed gekend door diezelfde paters.

Terwijl het net de volkse vrouw geweest is, en niet de pater, die op de brandstapels eindigde voor haar eeuwenoude kennis en geheimen over de magische en narcotische kruiden. Die kennis was haar zonder twijfel voor een groot deel afgetroggeld door kerkelijke inkwisitoren. Het is ook geweten dat vele oude geschriften, boeken en bibliotheken vernietigd en verbrand zijn, onder het mom van het uitdrijven van duivelse praktijken. En iedereen weet dat het Vaticaan een immense bibliotheek heeft verzameld met veilig opgeborgen oude boeken die elders door kerkelijke machtshebbers vernietigd zijn geweest. Deze Vaticaanse bibliotheek is nu nog steeds alleen toegankelijk voor een paar duistere ingewijden. Allemaal kennis die ons afgenomen is en waar wij recht op hebben! De paters hebben trouwens nog meer van de volkse wijze vrouwen afgenomen namelijk de kennis over het brouwen van graanbieren, fruitwijnen en honingmedes. Het brouwen van gefermenteerde dranken is trouwens in alle oude culturen ter wereld altijd al het werk van de vrouwen geweest. Ook deze dranken zijn op basis van kruiden en ook hebben ze een zekere bedwelmende invloed op de geest. Men zegt niet voor niets : geestrijke dranken. Deze licht alcoholische dranken zijn anders dan sterke drank, die worden gedistilleerd en zijn dus veel meer geconcentreerd en gevaarlijker voor de gezondheid, hier zijn dan weer de alchemisten verantwoordelijk voor. Maar de honing mede bijvoorbeeld, een laag alcoholische gefermenteerde drank, is in vele Oud-Europese culturen met veel rituelen gebruikt, vergezeld van belangrijke spirituele contexten. Om het kort te zeggen: een godendrank ! Ook daar weten we nog maar weinig over, het maakte ook deel uit van dezelfde oeroude kruidenkennis van de wijze vrouwen.

De kennis over de magische kruiden werd dus enerzijds als kwaadaardig beschouwd, “des duivels” als het door volkse vrouwen gebruikt werd en goedaardig of goddelijk als het door kloosterlingen gebruikt werd, al moet er wel gezegd worden dat deze kennis angstvallig geheimgehouden werd (en nog wordt) want alles wat als magisch bestempeld was is een aanval op de almachtige god en een misbruiken van zijn soevereiniteit, god duld geen rivalen en zelfs de duivel word door hem geaccepteerd als kwaadaardig concurrent, zo krijgt het kwade een persoonlijke, menselijke vorm. Dat de duivel, een uitvinding van de kerk, zelf geen vrouwelijke figuur werd is eigenlijk onbegrijpelijk aangezien de constante vrouwenhaat van de patriarchale kerk, dat heeft te maken met het feit dat Satan een machtige figuur is en vrouwen altijd zwak zijn in de ogen van de kerkvaders.

Dat Jesus himself zieken genas door handoplegging, net als vele heiligen en dat priesters demonen en andere poltergeisten uitdrijven zijn onmiskenbaar magische praktijken die oorspronkelijk heidens van aard waren.

Hildegard von Bingen (1098-1179)Hildegard von Bingen (1098-1179)

Enkel die vrouwen die onder de “bescherming” van de kerk leefden zoals nonnen, klooster abdissen en begijnen konden zich veroorloven om min of meer ongestraft met magische kruiden te werken. De bekendste is uiteraard Hildegard von Bingen, van wie men weet dat zij identiek diezelfde kruiden en planten gebruikte dan de zogenaamde heksen. Dat zij de hallucinogene kruiden goed kende en zelf gebruikte is iets waar niet dikwijls over geschreven word, beter is het om deze bekende klooster abdis voor te stellen als een vrome, godvrezende vrouw. Ook Jeanne d’Arc kende de werking van sommige planten goed, doordat zij als jong herdersmeisje kennis had van de oude heidense rituelen die nog levendig waren op het platteland en in het dorp waar zij woonde (Domrémy-la-Pucelle). Al heeft Jehanne, zoals haar volkse naam was, niet kunnen ontsnappen aan de brandstapel terwijl zij en Hildegard beiden later door de kerk als heiligen omgedoopt werden.

Het feit is en blijft dat de mens al duizenden jaren planten gebruikt heeft voor spirituele doeleinden, door de sjamanen, priesteressen, wijze vrouwen, medicijnvrouwen en mannen. En men vergeet soms ook dat onze farmaceutica ontstaan is uit de eeuwenoude volkse kennis van de planten, bomen en kruiden.

Men kan zich de vraag stellen of niet alle religies gebaseerd zijn op de oude kennis en ritueel gebruik van planten. Er wordt ook wel eens gezegd dat het gebruik van de hallucinogene planten door onze voorouders ervoor gezorgd heeft dat ons bewustzijn geëvolueerd is, menselijker geworden is. Van daaruit zou cultuur, het spirituele en ook religies ontstaan zijn. Toch is er steeds een vorm van schijnheiligheid, ontkenning en uiteindelijk verwerping van de oude kennis, telkens één van die religies groot en machtig wordt. Typisch aan dit patriarchaal denken is dat zij ervoor zorgden dat het gewone volk geen recht meer heeft op een persoonlijke spirituele beleving maar dat enkel een elite van priesters diegenen zijn die toegang hebben tot de oeroude geheimen en technieken van het sacrale. Dat de volkse wijze vrouw zo gehaat werd heeft een misogyne oorsprong , het patriarchaat heeft altijd al een enorme angst en onbegrip gehad voor het mysterieuze vrouwelijke en vooral de seksualiteit van de vrouw vinden zij angstaanjagend. Want de christelijke leiders wisten heel goed dat de vrouwelijke seksualiteit een grote kracht bezit waar zij niet konden aan tippen en dus moest die gecontroleerd en bedwongen worden. Met alle vervolgingen en uitroeiingen van dien.

Mijn persoonlijke ervaring met magische kruiden heeft die link met de vrouwelijke seksuele kracht en het spirituele duidelijk naar voren gebracht. Het is zeker geen toeval dat kruiden vooral gebruikt werden om de vruchtbaarheid te bevorderen. Vruchtbaarheid is onmiskenbaar gekoppeld aan een gezonde seksualiteit en een krachtige lichaamsenergie. Om een sterk spiritueel wezen te zijn moet men eerst en vooral zijn eigen lichaam gezond maken want een gezond en energetisch lichaam is de poort tot spiritueel werk. Daarom spreekt men over immanentie als het vrouwelijke aspect van spiritualiteit. Het spirituele is immers immanent aan het lichaam en dat is iets dat vele vrouwen intuïtief weten. Het transcendente kan ook alleen ontstaan daar waar immanentie eerst begrepen en vooral echt beleefd wordt.

Wordt vervolgd…

Te lezen:

“Noch een andere Recipe de wortele van meeden, die welghestoeten ende ghebonden vor de wijflichede. Dit doet commen menstruum. Ende es de moeder versluust, dat die aderen niet moghen hebben haren ganc, ofte te seere verhart, dan moet men nemen een lijnen sackelkin, in de groete van eenen vinghere, aldus ghemaect. Ende dat vullet met ghesoden loecke, ghestampt, met olie van oliven. Ende dat diepe ghesteken in de moeder, dat sal die aderen ontdoen. Ofte nemt eene clister allium ende die clister stect in de moeder alsoe diepe als men mach. Dat doet dat selve”

Een bekend middeleeuws schrift over vrouwengeneeskunde en kruiden is het Liber Trotula manuscript        

Trotula is een naam die verwijst naar een groep van een drietal teksten over vrouwen-geneeskunde, de Trotula, die werden gecomponeerd in de Zuid-Italiaanse havenstad van Salerno in de 12e eeuw. De naam is afgeleid van een historische vrouwelijke figuur, Trota van Salerno, een arts en medische schrijfster die werd geassocieerd met een van de drie teksten. Deze Trotula teksten werden op grote schaal verspreid in heel het middeleeuwse Europa, van Spanje tot Polen, en Sicilië naar Ierland.

Ook in de Openbare Bibliotheek Brugge is er een zogenaamde Liber Trotula. Dit laatmiddeleeuwse manuscriptje bevat een tekst in de volkstaal over vrouwengeneeskunde. De anonieme auteur – het werk wordt toegeschreven aan de vrouwelijke arts Trota uit Salerno – heeft het vooral over de baarmoeder, menstruatie, onvruchtbaarheid en bevallingen.

Het Liber Trotula staat voor een lange traditie van praktijkgerichte, medische handboeken die teruggaan op een Latijnse tekst uit de 12de eeuw. Binnen deze traditie vormt het Brugse handschrift, samen met een handschrift in Kopenhagen en een in Hamburg, een aparte groep. De vertaling in het Nederlands kwam wellicht in de late middeleeuwen in westelijk Vlaanderen tot stand.

Lees meer: de volledige tekt van de Liber Trotula in het oud-Nederlands:

http://www.historischebronnenbrugge.be/index.php?option=com_content&task=view&id=69&Itemid=114

Voynich manuscript

ik wou ook nog dit vermelden, er is een oud boek, een mysterieus, geïllustreerd handschrift met een onbegrepen inhoud genaamd het Voynich manuscript. Het werd in de 15e eeuw door een onbekende auteur geschreven. Het schrift, geschreven in een onbekende taal, is nog niet ontcijferd. Het document bevat tal van mysterieuze plant illustraties en er zijn ook veel, meestal naakte, vrouwen getekend in allerlei situaties en rituelen, er komen helemaal geen mannen aan te pas eigenlijk.

Maar er is een Amerikaanse vrouw, Claudette Cohen, die zegt dat zij die wel degelijk kan ontcijferen, volgens haar gaat het om een oud Scandinavisch of eigenlijk een Finno-Ugrisch boek, door vrouwen en voor vrouwen geschreven. Neem eens een kijkje op haar blog, het is een absoluut fascinerend verhaal die mij wel aanspreekt:

http://voynichbirths.blogspot.fr/

“The Voynich manuscript originated in northern Europe. The many women drawn in it are central instead of peripheral to it. They themselves actually wrote and drew it.
They were depicting themselves performing a shamanistic water/cave ritual celebrating the sempiternal cycle of nature manifest in the seasons and in the span of human life from birth to death. The backdrop for this ritual is north European (Finno-Ugric) cosmology that reaches back into the Neolithic. Sauna/banya, still enjoyed today, echo these ancient rites, as do pilgrimages to sacred springs that have been in more recent times dedicated to saints, as well as several seasonal festivals, such as one known in English as Twelfth Night.”

Ze heeft ook een publieke groep op fb: Voynich keys

Advertenties

3 gedachtes over “De wijze vrouw en haar magische kruiden

    1. I ken geen specifieke Nederlandstalige boeken die met dit onderwerp te maken hebben, wat niet wil zeggen dat ze niet bestaan, alleen ik ken ze niet (misschien schrijf ik zelf ooit wel eens een boek over dit onderwerp) in het Engels ken ik er wel een paar, Ik zal er eens over nadenken en zal een lijst op deze blog posten, ik raad nu vooral het pas verschenen boek het boek “Witches and Pagans – Women in European Folk Religion, door Max Dashu (een vrouw ondanks de voornaam) geschreven als onderdeel van een hele reeks: Secret history of the witches . Zeer interessante lectuur voor iedereen die, zoals ik, geboeid is door de (meestal verborgen) geschiedenis en kennis van onze Europese voormoeders en al de magie die daar bij hoorde: http://www.veleda.net/

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s