Over de hazelaar en de spinrok…

 

hazelaarkatjes als goud in de zon

hazelaarkatjes als goud in de zon

 

Terwijl Winter overal in het noordelijk halfrond op volle toeren draait beleef ik hier prille lentegevoelens, een warm zonnetje en ontluikend groen…  Wat moet een mens nog meer hebben ?

Ik ga binnenkort een mooi gevorkte tak uit één van de talloze hazelaars hier uitzoeken. Dat wordt dan mijn nieuwe spinrok ofte distaff, niet dat ik ermee ga spinnen maar ik ga het als magisch attribuut gebruiken.

De spinrok is volgens mij DE bezem van de heks, de bezem lijkt enigszins op een spinrok en is dus naar mijn gevoel, een misinterpretatie geweest. Deze “stokken” zijn zeer oude magische voorwerpen, die dateren heel ver terug, tot het stenen tijdperk en zijn altijd geassocieerd geweest met het “reizen” of vliegen tussen de werelden (een sjamanistische techniek) en het verplaatsen van allerlei voorwerpen (zoals ook van grote stenen = menhirs). Het is steeds de spinrok geweest die beschouwd werd als het heilige attribuut van de magische vrouw, de Wijze vrouw, de Hagedisse,  priesteressen en zieneressen en andere Disen (om het woord Heks wederom niet te gebruiken). Maar ook feeën en godinnen worden dikwijls voorgesteld met de spinrok. Het oefenen van Magie was gelijkgesteld aan het spinnen van spirituele draden.

Albrecht Dürer (German, 1471–1528). The Witch

Albrecht Dürer (German, 1471–1528). The Witch (riding on a goat with distaff)

Tijdens de inquisitie beschouwde men de spinrok als een fallisch symbool. Omdat ze er niets van snapten natuurlijk maar vooral omdat ze bang waren  van de kracht van de spinrok-dragende vrouwen. Ze draaiden de magische spinrok om en maakte er een belachelijke bezem van, als het ware het symbool van de onderdanige vrouw die vanaf dan enkel nog gekromd en zwoegend aan de haard mocht staan en haar magische krachten moest wegvegen. Het op zijn kop zetten van een magisch voorwerp neutraliseert zijn kracht.

 

distaff for spinning

gevorkte tak als spinrok

De oorspronkelijke spinrok van de spinsters was een tak (op vrouwshoogte) uit de hazelaar met een gevorkt uiteinde, in een Y vorm dus, praktisch om de vezels zoals wol of vlas, rond te winden. Zo ontstaat er een voorraad vezels die dan met een spindel tot draad kunnen verwerkt worden. Het spinnewiel werd pas in de 15de eeuw uitgevonden. Latere spinrokken, in hout maar ook in ijzer, hebben een soort geweven kooitje bovenaan. De functie van deze houten spinrokken is zonder twijfel ook gekoppeld aan de mythische betekenis van bomen en kennis over hun magische krachten. Er werden verschillende soorten hout gebruikt maar hazelaar is de beste keuze.

een heks en haar 'bezem'

een ‘heks’ en haar ‘bezem’ ? – gevonden bij wikipedia

 

17e-eeuwse wichelroedeloper op zoek naar water (2)

17e-eeuwse wichelroedeloper op zoek naar water. 

Ook de wichelroede werd oorspronkelijk gemaakt van Y -vormige hazelaars takken.

Er is dus een gelijkenis met de vorm van de wichelroede. De wichelroedeloper wordt in het Frans sourcier genoemd (bronzoeker), het woord gelijkt sterk op sorcier of sorcière (weer die heks!). Wichelroedes worden vooral gebruikt voor het zoeken naar waterbronnen, metalen of edelstenen, men zou bij de ontdekking een lichte siddering van zijn pols of plotselinge hitte of koude voelen. Ook werd het gebruikt voor het voorspellen van de toekomst (wichelarij = verwant aan witch). In de zeventiende eeuw wordt het gebruik van de wichelroede beschouwd als “des duivels” en werd door de inquisitie ook verboden.

Ook de zogenaamde toverstok of staf kan als een ietwat kortere variant van de spinrok beschouwd worden en zelfs de scepter van de voorname lieden kan gezien worden als een gesofisticeerde versie.

Men heeft in oude Scandinavische graven staven gevonden die volgens onderzoekers een magisch-religieuze waarde hadden en als heilige attributen werden beschouwd, ze hebben identiek dezelfde vorm als de spinrok.

Archaeologische vondsten: Völva staf – Antieke houten spinrok-hoofd uit Litouwen

 

Over de magische en andere kenmerken van de hazelaar:

(Corylus avellana)

De hazelaar is een boom of eerder een grote struik, die sinds millennia in onze contreien groeit en voor vele doeleinden gebruikt werd. Voornamelijk voor de noten maar ook het blad werd als voedsel gebruikt. Nu en ook vroeger was de hazelaar als haagplant bekend. De beschermende haag, aan de rand van het dorp,  was de plek waar de wijze oudere vrouw woonde, de Hagedisse (de haag-dis), zij die alles wist over de krachten van de planten en bomen, die mensen hielp met hun problemen en de toekomst voorspelde. Zij leefde “aan de rand” tussen twee werelden, tussen de gemeenschap en de wildernis maar ook tussen de dagdagelijkse realiteit en de verborgen wereld, tussen de twee dimensies van de wereld, de zichtbare en de spirituele.  De hazelaar was voor haar dus een zeer belangrijke boom, als magische helper en als schuil- en werkplek.

Hazel komt van het Angelsaksische ‘haes’, wat ‘bevelen’ betekent wat volgens mij een hint geeft van het gebruik als toverstaf en magisch attribuut.

De hazelaar is altijd een beschermende boom geweest, hij geeft bescherming tegen overdreven en negatieve krachten. Hij werkt als een filter voor de juiste doorstroming van energieën. Ook gebruikt als een regelaar voor het weer. Vanuit de oude Europese sjamanistische traditie werd er tot in de middeleeuwen aan weer-maaksters (want vooral vrouwen waren daarvoor bekend) gevraagd om voor regen te zorgen bij droogte.

hazelworm

Een hazelworm, what’s in a name… Ik kom ze regelmatig tegen in de tuin, ze zijn ongevaarlijk 

Er zou tussen de wortels van oude hazelaars een vrouwelijke slang leven: de hazelworm, zeker als er een maretak in de kruin groeit. Deze half vrouw – half slang is de Slangenkoningin. Wie er in slaagt om haar te vangen (en op te eten!) krijgt speciale krachten zoals de kunst om zichzelf onzichtbaar te maken en kennis over geneeskrachtige kruiden. In het echte leven is de hazelworm echter geen slang maar een hagedis, een ongevaarlijke hagedis. Niet voor niets is de hazelworm gelinkt aan de Hagedisse.

Beschouwd als een heilige boom met bijzondere krachten door de Kelten, geëerd door de druïden, als boom van de elfen, boom der wijsheid en gids van de onderwereld. Volgens een Ierse legende vind men bij de rivier “Boyne” een plek waar negen hazelaars groeien, die voeden met hun noten de “Zalm der wijsheid”. Geen mens zal die plek ooit vinden maar diegene die de zalm vangt en opeet wordt dan weliswaar een hele wijze mens, dus bij de Ieren is het een zalm en niet een hazelworm die alle wijsheid bezit.

Er wordt verteld dat onder een hazelaar slapen ervoor zorgt dat men Feeën kan ontmoeten, ook krijgt men profetische dromen. Deze boom is ook berucht voor zijn werking op de vruchtbaarheid. Daarom werd er ook gezegd: hoe meer hazelnoten hoe meer kinderen. De haag aan de rand van het dorp was natuurlijk ook de ideale romantische rendez-vous plek, zeker bij natuurminnende volkeren.

Om een krachtige toverstaf te verkrijgen moet men in de vroege lente, het late najaar of in de winter een lange, gevorkte hazelaar-tak af snijden.  Het liefst met een “gouden sikkel” wordt hier en daar gezegd, dus ook hier weer volgens mij, op die zesde dag van de nieuwe maan bij valavond dus, lees ook : Maretak ritueel.

 

hazelaarkatjes eind januari

hazelaarkatjes eind januari

Het verbranden van het hout was in sommige streken, zoals in Schotland, taboe, toch werden hazelaars ook net veel aangeplant als hak en brand-hout. De struiken werden in rotatie om de zeven jaar gesnoeid om een constante brandhout-voorraad te hebben. De hazelaar groeit immers sterk en snel terug. En dat doen wij hier zelf ook want er staat helemaal achter in de tuin een vrij imposante hazelaar-haag die voor die reden door één van de vorige eigenaars aangeplant werd. De mensen wisten vroeger ook veel beter dan nu hoe ze met de natuur respectvol moesten omgaan, bomen werden vroeger niet zomaar geveld, in tegenstelling tot vandaag waar hectares bos gerooid worden in de naam van de “vooruitgang”.

 

New woven hazel ready for daubing

lees hier over wattles:  http://www.buildingconservation.com/articles/wattleanddaub/wattleanddaub.htm

Er werden vroeger in Engeland kunstig gevlochten hekken of wanden gemaakt van het zeer plooibare hazelaarshout die met klei werd ingesmeerd, “wattles” genoemd. Men denkt dat deze wattles model stonden voor de zeer mooie decoratieve kunst der Kelten, met hun knopen, kronkels en natuurlijke vormen. De oude kerk van Glastonbury was oorspronkelijk een Druïdische tempel en was uit dergelijke wattles opgebouwd en werd later verbouwd tot de abdij die nu als ruïne te bezichtigen is.

Corylus avellana

Corylus avellana

De Hazelaar verscheen in onze contreien tienduizend jaar geleden, aan het eind van de laatste ijstijd. Rijk aan vetten en eiwitten, was het een welkome aanvulling op het dieet van de verzamelaars-jagers, vetten waren toen kostbaar, zeker als ze in een houdbare vorm te vinden waren.

De hazelaar bloeit van januari tot april, en de noten rijpen van september tot oktober. De bloemen zijn eenhuizig en worden bestoven door de wind, de individuele bloemen zijn mannelijk of vrouwelijk  maar beide geslachten kunnen gevonden worden op dezelfde struik.  We kennen allemaal de gele mannelijke katjes, maar weet dat er ook piepkleine vrouwelijke bloemen zijn, rood van kleur, heel bijzonder !

 

hazelnootjes

rijpe hazelnoten

Gecultiveerde hazelnoten worden nu veel gebruikt in snoepgoed om pralines te maken en ook in combinatie met chocolade voor chocolade truffels en producten zoals de welbekende maar milieuonvriendelijke Nutella. Er kan ook een plantaardige melk van gemaakt worden. De noten kunnen ongepeld 1 jaar bewaard worden op een koele plaats. Een heldergele voedzame olie kan verkregen worden uit de noten. De jonge blaadjes waren een gekend ingrediënt in diverse middeleeuwse recepten. De olie is ook geschikt voor gebruik in verven en cosmetica enz.. De fijngemalen noten worden gebruikt als bestanddeel van gezichtsmaskers in de cosmetica. De schors en bladeren zijn een bron van tannine. Het hout is zacht, eenvoudig te splitsen maar niet erg duurzaam, mooi geaderd. Wordt gebruikt voor inlegwerk en kleine meubelen. Het hout levert ook een houtskool van goede kwaliteit, die dan weer door kunstenaars kan gebruikt worden. De katjes geven een dof bruin-gele kleurstof.

De schors, bladeren, katjes en noten worden soms medicinaal gebruikt. Als zweetdrijvend middel en als maag tonicum. De olie kan doeltreffend optreden in gevallen van besmetting met draadworm bij baby’s en jonge kinderen.

 

 

Toen gebeurde het, dat de vader eens op reis moest, en hij vroeg de twee stiefdochters wat ze wilden, dat hij voor hen meebracht. “Mooie kleren,” zei de eerste; “Parels en edelstenen,” de tweede. “En jij Assepoester,” zei hij, “wat wil jij hebben?” “Vader, als op uw terugreis een takje tegen uw hoed stoot, breng dat voor me mee.” Hij kocht voor de beide stiefzusters mooie kleren, parels en edelstenen. Op de terugweg reed hij door een bos, daar zwiepte een tak van een hazelaar tegen zijn hoed en stootte die af; die tak brak hij af en nam hem mee. Bij zijn thuiskomst gaf hij de stiefdochters wat ze voor zichzelf hadden gewenst, en aan Assepoester gaf hij de hazeltak. Assepoester bedankte hem, ging naar haar moeders graf en plantte de tak daarop; ze schreide zo, dat haar tranen erop neerkwamen en de aarde vochtig maakten. Het takje sloeg daardoor aan en groeide en werd een mooie boom. Assepoester ging er elke dag driemaal heen, schreide en bad, en elke keer kwam er een wit vogeltje in de boom, en als ze iets wenste, dan gooide het vogeltje alles wat ze vroeg, naar beneden.” 

Uit Assepoester

http://www.grimmstories.com/language.php?grimm=021&l=en&r=nl

 

ook te lezen:

mijn blogpost over oude en jonge spinsters in de Joeltijd

 

 

Advertenties

5 gedachtes over “Over de hazelaar en de spinrok…

  1. Ik heb genoten van dit stukje. Ondanks het mooie weer ben ik vandaag maar even in de tuin geweest om te gaan kijken of de hazelaar die vorige zomer al zijn blad verloor, misschien toch nog leven in zich had, helaas.

    Like

    1. Dankjewel ! Wat spijtig van jouw hazelaar! Ga je dan in het voorjaar een nieuwe aanplanten? Als ik een klein advies mag geven ? Plant er een paar bij elkaar, ik heb het gevoel dat hazelaars beter gedijen in gezelschap van soortgenoten. Groetjes, Marylene

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s