Joeltijd – Yuletide

yuletid at Urd ar Brunnr (my place in the sun)

Yuletide at Urd ar Brunnr (my place in the sun)

Het is nu bijna midwinter, of wintersolstitium, de dagen zijn het kortst en de nachten het langst. De zon blijft ten opzichte van de aarde schijnbaar stilstaan. Ik wil het in deze post hebben over de Joeltijd. Voor iedereen hier in hedendaags West-Europa wordt deze periode gekenmerkt door zijn eindejaarsfeesten: advent, kerstmis, oudjaar, Nieuwjaar, Driekoningen.In de christelijke traditie hebben ze het over de 12 dagen van Kerstmis, het zijn de dagen die volgen na kerstmis, van 26 december, ook bekend als de feestdag van Stefanus, tot 6 januari, Driekoningen. In de Scandinavische traditie duurt Jól wat langer, tot 12 januari. (tot Jólablót = het Joel-offer).  Vroeger werd deze periode hier Joeltijd genoemd, ook: Jól genoemd, Jul (Scandinavië), Yule (Angelsaksisch), Jegwla (proto-germanisch), en zelfs Noël (Frans) zou etymologisch verwant zijn. Het woord Joel komt in feite van joelen: roepen, denk aan joelende kinderen, jolijt en aan yelling (Engels), als je in een donker steegje zit en je in de verte een vriend zie lopen dan roep je ook: Joe-hoe-l  (grapje). Dit joelen verwijst waarschijnlijk naar het roepen om de zon in tijden van duisternis, het verjagen van oude geesten, de oude zon moest plaats ruimen voor de nieuwe zon – de “oude” god voor zijn pasgeboren “zoon”…

…en wat met de Godin en haar dochter hoor ik vragen ! Lees hierover een uitstekend blogpost van Maria Kvilhaug:

“Since Christian Christmas is all about the birth of a divine “son”, a theme known to have been preceded by many older religions and often having to do with winter solstice, we may also recognize that the celebration of the birth of a “daughter” may have been an ancient theme in Scandinavia, where the Sun is a birth-giving mother; birthing her own new self at the beginning of a new cycle.” Maria Kvilhaug

http://freya.theladyofthelabyrinth.com/?page_id=397

 

yule mother

Yule Mother – Found on lydiamarjut.blogit.fi

Joelen betekende ook joelend feestvieren, met bijhorende versterkende drank, het werd dan ook toepasselijk het Joeldrinken genoemd. Joelfeest zou ook zowel een vruchtbaarheidsfeest als een herdenking voor de overledenen geweest zijn. Zeker is dat het vooral in het Noorden van Europa belangrijk was, en dit voor begrijpelijke redenen van evenwicht tussen licht en donker. Het heidens aspect is zeer oud te noemen en is ontstaan in een periode waar god nog een moeder was en de aarde vereerd en gerespecteerd werd.

Joelfeest is dus niet één feestdag maar een periode. En het echte Nieuwe jaar begon dus pas rond 3 januari.

Oude gebruiken tijdens de Joelperiode, door de kerk heidens genoemd en dus meestal gekopieerd:

Yule log traditions in Western Europe

Yule log traditions in Western Europe

Het joelblok: een groot stuk hout uit de stam van een eik of beuk werd in het vuur gelegd en werd geacht gedurende de hele periode te branden, (een zeer groot houtblok dan!). Vergelijk ook het franse buche de Noël, nu enkel nog als patisserie bekend.

De kerstboom in huis plaatsen is een gewoonte die waarschijnlijk ontstaan is uit de riten die in de oude tijden plaatsvonden om tijdens de joeltijd offers voor de godheden onder een boom te plaatsen.

Een ander gebruik was het maken en laten rollen van een brandend rad die de baan van de zon moest voorstellen, de christenen hebben dit symbolisch rad vervangen door de adventkrans, de zweden hebben de krans met kaarsen van Santa Lucia.

santa lucia three legged tea kettle

Santa Lucia postcard – Sweden

Het maken van koekjes in de vorm van een everzwijn (in Zweden met kerstmis), marsepein in de vorm van varkentjes (Nederland en België met Sinterklaas), zou zijn oorsprong hebben in een heidens ritueel waarin een everzwijn geofferd werd aan de lokale godheden. Het everzwijn werd beschouwd als een vruchtbaarheidssymbool.

marsepein varkentje

Een varken van marsepein zou geluk brengen

ook te lezen: een artikel over de “gloso”een mythisch en angstaanjagend vrouwelijk zwijn, een Zweedse legende:

“According to Swedish legend, on the evening of Christmas Day (and also on New Year’s Eve) anyone can discover everything that will happen to them during the incoming New Year if they are brave enough to withstand an assault by the gloso. The ritual stipulates that after the sun has set, you must visit four different churches in four different parishes, walk around each church in an anti-clockwise direction, and then blow through the keyhole of each church’s door. After blowing through the keyhole of the fourth church’s door, if you then peer through it you will witness all of the most notable events that await you in the New Year, rushing before your eyes in a rapid stream of images like a speeded-up movie film.” http://karlshuker.blogspot.fr/2013/12/pigging-out-at-christmas-its-grim-with.html

Interessant verhaal dat wel maar is volgens mij toch duidelijk een verkerstening van een veel ouder mythe waar het zwijn, en later het varken, als heilig dier beschouwd werd in veel west-Europese culturen. Denk maar aan onze Arduina en haar zwijn en ook de spinnende zeug die op vele plekken als folkloristisch element terug te vinden is zoals in Frankrijk, Wales en Rusland. (waarover later meer)

Het laten luiden van klokken, bellen en andere geluiden zou een zeer oude gewoonte zijn zeker 4000 jaar oud, nu nog luiden de zweden de klokken op het einde van de 12-de Jól nacht, het St.-Thomasluiden en het Midwinterhoornblazen bestaat ook nog in de Lage Landen.

Ook het geven van cadeautjes zou een oud vruchtbaarheidsritueel zijn, hoe meer je gaf, hoe beter de komende oogst. Wij geven nu zelfs tweemaal cadeaus: Sinterklaas en kerstmis.

Old Swedish Beer Label

Old Swedish Beer Label

Het Joelbier: De gewoonte om speciaal bier te brouwen tijdens de eindejaarsperiode bestaat nu nog in Duitsland, België, Nederland en Zweden. De Zweden eigenden hun Jul-bier magische eigenschappen toe en het werd alleen gedronken met speciale gelegenheden. Ook waren er de Minnedranken: een gezondheiddronk (santé, skol!) gericht naar goden, geliefden en/of overledenen.

Cranberry honing wijn

Cranberry honingwijn, hier is mijn warme wijn recept 

Warme kruidige wijn of glühwein hoort helemaal bij Joeltijd. Er is ook een soort kruidige cider genaamd Wassail, het wordt nu vooral in het Verenigd Koninkrijk traditioneel rond kerstmis gedronken. Wassail wordt gemaakt met appelcider, kaneel, kruidnagel en andere specerijen.

wassail

Wassail komt van het oudengels “waes hael” en het Oud Noors “ves heill”  

“wees heil”…  gezondheid dus !

Maar vroeger-vroeger was het een soort honingmede met gefermenteerd appelsap.  In Bretagne bestaat er ook een versie “Chouchen” genaamd maar tegenwoordig maken ze die niet meer met appelsap maar met water, zelf ben ik nu een echte ouderwetse Chouchen aan het brouwen maar die is lang nog niet klaar, pas eind januari als alles goed komt.

Een hedendaagse wassail recept is hier te vinden: (engels)

http://www.lavenderandlovage.com/2015/01/twelfth-night-apples-and-wassailing-a-traditional-english-wassail-recipe.html

Er is in feite weinig veranderd, we feesten en drinken nog steeds evenveel, we smullen lekkere koekjes en andere kostbaarheden, we versieren groenblijvende bomen met lichtjes en cadeautjes en maken vuur voor extra warmte en branden kaarsen voor gezellig licht. Zelfs de onvermijdelijke kerstmarkten zijn een onmisbaar ritueel geworden waar veel gejoeld wordt en we verlangen ook steeds naar de terugkeer van de zomer. Alleen… ik weet  niet zo goed wat dat baby’tje uit het verre Palestina hier komt zoeken, het is hier toch veel te koud!

Deer oh deer

Aan iedereen

een zalig en gelukkig Joel !

 

Advertenties

3 gedachtes over “Joeltijd – Yuletide

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s